Zapalenie żołądka — objawy, przyczyny, H. pylori i kiedy potrzebna jest gastroskopia?

Zapalenie błony śluzowej żołądka — co właściwie oznacza?

Terminem tym określa się stan zapalny wewnętrznej warstwy ściany żołądka, czyli błony śluzowej — tej, która chroni żołądek przed drażniącym działaniem soku żołądkowego i kwasu solnego. Potocznie mówi się o nieżycie albo katarze żołądka.

Warto znać jedno rozróżnienie, o którym rzadko się wspomina. Zapalenie oznacza obecność nacieku zapalnego w błonie śluzowej. Gastropatia to uszkodzenie komórek błony śluzowej żołądka bez typowego odczynu zapalnego — w wyniku działania substancji wytwarzanych przez organizm, na przykład żółci, albo wprowadzanych z zewnątrz, jak leki i alkohol. Objawy bywają identyczne, ale przyczyna i postępowanie są inne.

Wyróżnia się ostre zapalenie, rozwijające się nagle po zadziałaniu czynnika drażniącego, oraz przewlekłe zapalenie żołądka, które może trwać latami. Najczęstsze postaci to zapalenie związane z zakażeniem Helicobacter pylori, ostra gastropatia krwotoczna (nadżerkowa), autoimmunologiczne metaplastyczne zanikowe zapalenie błony śluzowej oraz gastropatia żółciowa. Uporządkowaniu tych postaci służy klasyfikacja Sydney.

Objawy zapalenia żołądka i dolegliwości, które mogą mieć inne źródło

Przewlekłe zapalenie często przebiega bezobjawowo. Gdy objawy występują, najczęstszy jest ból w górnej części brzucha — tępy, piekący lub kłujący. Do tego dochodzą nudności, wymioty, wzdęcia brzucha, uczucie pełności po posiłku, kwaśne odbijanie, utrata apetytu i ogólne osłabienie.

Problem polega na tym, że żaden z tych objawów nie jest typowy wyłącznie dla żołądka.

Dlatego samo dopasowanie objawów do listy z internetu nie prowadzi do rozpoznania. Prowadzi zwykle do przewlekłego przyjmowania leków bez wyjaśnienia przyczyny.

Przyczyny zapalenia żołądka — dlaczego warto szukać ich z lekarzem?

Do uszkodzenia błony śluzowej żołądka prowadzą różne czynniki zewnętrzne i wewnętrzne. Najważniejsze to:

• Zakażenie bakterią Helicobacter pylori — najczęstsza przyczyna przewlekłego zapalenia błony śluzowej. Bakteria przeżywa w kwaśnym środowisku, bo rozkłada mocznik za pomocą ureazy i miejscowo neutralizuje kwas.
• Leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, w tym kwas acetylosalicylowy. Krótkie stosowanie zwykle nie szkodzi, ale długotrwałe przyjmowanie osłabia mechanizmy ochronne śluzówki.
• Nadużywanie alkoholu i palenie tytoniu.
• Proces autoimmunologiczny, w którym układ odpornościowy atakuje komórki okładzinowe żołądka. Skutkiem jest zanik błony śluzowej, spadek wydzielania kwasu, upośledzone wchłanianie witaminy B12, a w konsekwencji niedokrwistość i zaburzenia neurologiczne.
• Inne: zarzucanie żółci do żołądka, ciężki stres fizjologiczny (rozległe oparzenia, sepsa, urazy), radioterapia okolicy nadbrzusza, a rzadziej choroba Leśniowskiego-Crohna.

Każda z tych przyczyn wymaga innego postępowania: eradykacji zakażenia, modyfikacji leczenia przeciwbólowego, odstawienia alkoholu albo suplementacji witaminy B12. To dlatego przyczyny warto ustalać z lekarzem, a nie zgadywać.

Ma to też wymiar onkologiczny. Przewlekłe zakażenie H. pylori prowadzi kolejno do zapalenia, zaniku i metaplazji, a ta kaskada zwiększa ryzyko rozwoju raka żołądka. Bakteria jest uznanym czynnikiem rakotwórczym, dlatego wykrycie i leczenie zakażenia ma znaczenie profilaktyczne, nie tylko objawowe.

Kiedy gastroskopia pomaga ustalić przyczynę dolegliwości?

Zakażenie H. pylori można potwierdzić metodami nieinwazyjnymi: testy oddechowe oraz oznaczenie antygenu w kale nadają się zarówno do rozpoznania, jak i do kontroli skuteczności leczenia. Badania krwi w kierunku przeciwciał tego nie umożliwiają — dodatni wynik utrzymuje się długo po wyleczeniu. Ważny szczegół praktyczny: inhibitory pompy protonowej i antybiotyki należy odstawić przed testem w terminie wskazanym przez lekarza, inaczej wynik może być fałszywie ujemny.

Gastroskopia wnosi to, czego testy nieinwazyjne nie dadzą — obraz powierzchni błony śluzowej żołądka. Lekarz rozważa ją zwłaszcza wtedy, gdy występują objawy alarmowe, gdy dolegliwości utrzymują się mimo leczenia, gdy trzeba ocenić rozległość zmian albo wykluczyć inne choroby żołądka. W trakcie badania można też wykonać test ureazowy, którego wynik jest dostępny od razu.

Biopsja żołądka i badanie histopatologiczne — po co pobiera się wycinki?

Ostateczne rozpoznanie postaci zapalenia stawia się w badaniu histopatologicznym, a nie na podstawie samego wyglądu śluzówki. Wycinki pobiera się bezboleśnie, przez kanał endoskopu i pozwalają one:

• potwierdzić obecność i nasilenie nacieku zapalnego,
• ocenić zanik błony śluzowej i metaplazję, czyli zmiany istotne dla ryzyka onkologicznego,
• wykryć H. pylori w materiale z części odźwiernikowej,
• odróżnić zapalenie od zmian wymagających dalszej diagnostyki.

To właśnie wynik histopatologiczny decyduje, czy potrzebna jest kontrola endoskopowa w przyszłości, czy wystarczy leczenie i obserwacja.

Kiedy nie odkładać konsultacji gastroenterologicznej?

Pilnej oceny medycznej wymagają:

• wymioty z krwią lub fusowate oraz czarne, smoliste stolce,
• niewyjaśniona niedokrwistość, bladość, duszność wysiłkowa,
• niezamierzony spadek masy ciała i utrzymujący się brak apetytu,
• trudności w przełykaniu lub uporczywe wymioty,
• silny, nagły ból w nadbrzuszu, zwłaszcza z dusznością lub potami.

Konsultacji warto też nie odkładać, gdy dolegliwości trwają dłużej niż dwa tygodnie, wracają po odstawieniu leków albo gdy od dłuższego czasu przyjmujesz leki zmniejszające kwasowość soku żołądkowego bez ustalonego rozpoznania. Same zalecenia dietetyczne — regularne, mniejsze posiłki, łagodny smak potraw, ograniczenie alkoholu, kawy i ostrych przypraw oraz unikanie stresu — łagodzą objawy, ale nie leczą przyczyny.

Jeśli dolegliwości ze strony żołądka utrzymują się lub wracają, warto umówić konsultację gastroenterologiczną. Lekarz oceni objawy, zdecyduje o diagnostyce zakażenia H. pylori i o tym, czy potrzebna jest gastroskopia z pobraniem wycinków.

Źródła:

J. Brzeszczyńska, K. Gwoździński, Charakterystyka stanów chorobowych żołądka (1997)., Data dostępu: 1.09.2026r.
M. Rusek-Zychma, Choroby żołądka i dwunastnicy (2020)., Data dostępu: 1.09.2026r.
W. Zegarski, A. Krause, B. Zgierska, Rola Helicobacter pylori w raku żołądka (2009), Cancer Surgery, 2(1), 5-8., Data dostępu: 1.09.2026r.