SIBO — objawy, diagnostyka testem oddechowym i dlaczego nie każde wzdęcie oznacza przerost bakterii?

SIBO co to jest i dlaczego termin wymaga ostrożności?

Klasycznie SIBO oznacza nadmierną liczbę bakterii w jelicie cienkim, gdzie w warunkach prawidłowych jest ich znacznie mniej niż w jelicie grubym. Za tę równowagę odpowiadają kwas solny, prawidłowa perystaltyka jelit, wydzielanie trzustkowe, żółć i sprawny układ odpornościowy.

Gdy ten mechanizm zawodzi, bakterie rozkładają kwasy żółciowe i zużywają witaminę B12, co prowadzi do zaburzeń trawienia i wchłaniania składników odżywczych. Stąd klasyczny obraz choroby: przewlekła biegunka, biegunka tłuszczowa, niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, objawy niedokrwistości i niezamierzone zmniejszenie masy ciała.

Ostrożność jest potrzebna, bo ten termin rozszerzono na pacjentów bez żadnych cech zaburzeń wchłaniania i bez czynników ryzyka. Rozpoznanie zaczęto stawiać na podstawie wyniku testu, a nie obrazu klinicznego — i właśnie ten krok jest dziś kwestionowany. Do uznanych przyczyn SIBO należą natomiast wady anatomiczne jelit, zrosty pooperacyjne, zwężenie jelita, uchyłki jelita cienkiego, zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego w przebiegu neuropatii cukrzycowej lub twardziny, przewlekłe zapalenie trzustki, marskość wątroby, przewlekła choroba nerek, niedoczynność tarczycy, niedobory odporności i zakażenie HIV oraz stosowanie niektórych leków — zwłaszcza leków hamujących wydzielanie żołądkowe z grupy inhibitorów pompy protonowej.

Objawy SIBO — z czym mogą się pokrywać?

Wśród objawów SIBO wymienia się wzdęcia i nadmierne gromadzenie gazów w jamie brzusznej, bóle brzucha, uczucie pełności, przewlekłą biegunkę, nudności oraz — w zaawansowanej postaci choroby — utratę masy ciała i niedobory składników odżywczych. Część pacjentów zgłasza też objawy ogólne i zaburzenia neurologiczne wynikające z niedoboru witamin A, D, E i B12.

Problem polega na tym, że żaden z tych objawów nie jest dla SIBO charakterystyczny. Ten sam zestaw dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego może wynikać z:

• zespołu jelita drażliwego,
• nietolerancji pokarmowych, w tym laktozy i fruktozy,
• celiakii,
• nieswoistych chorób zapalnych jelit,
• przewlekłego zapalenia trzustki i zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki,
• chorób tarczycy oraz działania niepożądanego leków.

Dlatego wzdęcie nie jest samo w sobie przesłanką do rozpoznania przerostu bakterii.

SIBO, IBS i NZJ — dlaczego podobne objawy nie oznaczają tej samej choroby?

Warto dodać, że dodatni wynik testu oddechowego stwierdza się także w dyspepsji czynnościowej, chorobie refluksowej, celiakii i wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego. Bywa więc raczej niespecyficznym sygnałem choroby przewodu pokarmowego niż dowodem na SIBO.

Test oddechowy w kierunku SIBO — co może wnieść do diagnostyki?

Wodorowy test oddechowy jest główną metodą diagnostyczną SIBO. Mierzy on stężenie wodoru i metanu w wydychanym powietrzu po wypiciu roztworu cukru. Ma jednak istotne ograniczenia, o których warto wiedzieć przed wykonaniem badania.

Test z laktulozą w praktyce mierzy czas przejścia treści z jamy ustnej do kątnicy, a nie liczbę bakterii w jelicie cienkim — bo laktuloza fermentuje dopiero po dotarciu do jelita grubego. U wielu osób zdrowych ten czas jest krótszy od progu przyjętego za kryterium dodatniego wyniku, a u pacjentów z postacią biegunkową zespołu jelita drażliwego jeszcze krótszy. Efektem są liczne wyniki fałszywie dodatnie.

Test po spożyciu glukozy wypada lepiej, ale tylko wtedy, gdy wstępne prawdopodobieństwo choroby jest wysokie, czyli u osób z uznanym czynnikiem ryzyka. W grupie pacjentów z objawami czynnościowymi jego wartość jest niewielka. Kryteria dodatniego wyniku dla metanu nie zostały zwalidowane, a wynik testu nie pozwala przewidzieć odpowiedzi na leczenie.

Wniosek nie jest taki, że test jest bezużyteczny. Jest taki, że o jego wykonaniu i interpretacji powinien decydować lekarz, po ocenie czynników ryzyka — a nie sam pacjent na podstawie objawu.

Dlaczego leczenie SIBO nie powinno zaczynać się od samodzielnej diety lub leków?

Z czterech powodów.

Po pierwsze, nie należy samodzielnie przyjmować antybiotyków. W leczeniu SIBO stosuje się je na zlecenie lekarza, a przy niepewnym rozpoznaniu naraża to pacjenta na powikłania bez korzyści. Po drugie, podstawą jest leczenie choroby podstawowej i usunięcie czynników sprzyjających SIBO — bez tego problem wraca.

Po trzecie, diety low FODMAP, które ograniczają fermentujące węglowodany, wprowadzone na własną rękę pogłębiają niedobory składników pokarmowych u osoby, u której wchłanianie i tak może być zaburzone. Po czwarte, samodzielne leczenie opóźnia rozpoznanie choroby, która naprawdę stoi za objawami.

Pomocne są natomiast rzeczy bezpieczne i sensowne niezależnie od rozpoznania: regularne posiłki, unikanie palenia tytoniu, ograniczenie alkoholu, prowadzenie dzienniczka żywieniowego oraz aktywność fizyczna.

Kiedy umówić konsultację gastroenterologiczną?

Warto to zrobić zwłaszcza wtedy, gdy:

• dolegliwości utrzymują się ponad kilka tygodni albo nawracają,
• pojawia się przewlekła biegunka, zwłaszcza tłuszczowa, lub krew w stolcu,
• tracisz masę ciała bez zamierzonej zmiany diety,
• w badaniach laboratoryjnych krwi widoczna jest niedokrwistość lub niedobory,
• przebyłeś operację w obrębie jelit albo masz rozpoznaną chorobę sprzyjającą zastojowi treści,
• przewlekle przyjmujesz inhibitory pompy protonowej,
• masz już wykonany test oddechowy i nie wiesz, co z niego wynika.

Jeśli objawy ze strony przewodu pokarmowego utrzymują się lub wracają, umów konsultację gastroenterologiczną. Lekarz oceni, czy w Twoim przypadku diagnostyka SIBO ma uzasadnienie, czy przyczyny należy szukać zupełnie gdzie indziej.

Źródła:

P. Kashyap, P. Moayyedi, E. M. M. Quigley, M. Simren, S. Vanner, Critical appraisal of the SIBO hypothesis and breath testing: A clinical practice update endorsed by the European Society of Neurogastroenterology and Motility (ESNM) and the American Neurogastroenterology and Motility Society (ANMS) (2024), Neurogastroenterology & Motility, 36(6), e14817., Data dostępu: 11.09.2026r.
R. J. Saad, W. D. Chey, Breath testing for small intestinal bacterial overgrowth: maximizing test accuracy (2014), Clinical Gastroenterology and Hepatology, 12(12), 1964-1972., Data dostępu: 11.09.2026r.