Co to jest i co może wykryć sigmoidoskopia?
Chcąc zrozumieć, czym jest sigmoidoskopia, warto zacząć od tego, jaki obszar obejmuje. Jest to badanie endoskopowe końcowego odcinka jelita grubego — esicy i odbytnicy, wykonywane za pomocą giętkiego sigmoidoskopu o zasięgu około 60–70 cm. Cienki, elastyczny przewód zakończony kamerą wprowadza się przez odbyt, co umożliwia lekarzowi bezpośrednią ocenę błony śluzowej dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Ten fragment jelita ma szczególne znaczenie, ponieważ to w nim umiejscawia się znaczna część zmian wymagających diagnostyki. Badanie jelita grubego metodą sigmoidoskopii pozwala nie tylko obejrzeć ścianę jelita, lecz także podjąć działania diagnostyczne w trakcie jednego wziernikowania.
Sigmoidoskopia pozwala między innymi na:
- uwidocznienie polipów oraz pobranie wycinków do badania histopatologicznego;
- usunięcie części zmian polipowatych — znaczny odsetek polipów znajduje się w zasięgu sigmoidoskopu;
- identyfikację źródła krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego;
- ocenę zmian zapalnych błony śluzowej esicy i odbytnicy;
- wykrycie wczesnych zmian nowotworowych w obrębie badanego odcinka.
Sigmoidoskopia jako badanie cechuje się przy tym wysoką czułością i swoistością, gdy wykonuje ją doświadczony endoskopista. Należy jednak pamiętać, że obejmuje ona wyłącznie dolny odcinek jelita grubego — nie pozwala ocenić jego bliższych części, co odróżnia ją od kolonoskopii. Z tego względu zakres tego, co badanie może wykryć, jest ściśle związany z anatomicznym obszarem, który obejmuje sigmoidoskop.
Czym się różni sigmoidoskopia od kolonoskopii?
Zrozumienie tego, czym się różni sigmoidoskopia od kolonoskopii, najłatwiej zacząć od zakresu, jaki obejmuje każde z tych badań. Oba należą do metod endoskopowych i polegają na wprowadzeniu przez odbyt giętkiego przewodu zakończonego kamerą, jednak różni je zasięg oceny jelita. Sigmoidoskopia obejmuje wyłącznie końcowy odcinek jelita grubego — esicę i odbytnicę — natomiast kolonoskopia umożliwia obejrzenie całego jelita grubego, aż do kątnicy. Ta różnica przekłada się bezpośrednio na to, jakie zmiany każde z badań jest w stanie uwidocznić.
W zestawieniu sigmoidoskopia a kolonoskopia warto zwrócić uwagę na kilka praktycznych aspektów:
| Cecha | Sigmoidoskopia | Kolonoskopia |
| Zakres oceny | Esica i odbytnica (ok. 60–70 cm) | Całe jelito grube |
| Przygotowanie | Mniej obciążające | Pełne oczyszczenie jelita |
| Znieczulenie | Zwykle niewymagane | U części pacjentów stosowane |
| Możliwość pobrania wycinków i usunięcia polipów | Tak, w badanym odcinku | Tak, w całym jelicie |
| Ocena bliższego odcinka jelita | Niemożliwa | Możliwa |
Z danych wynika, że oba badania wiążą się ze zmniejszeniem ryzyka raka jelita grubego, przy czym w przypadku kolonoskopii redukcja ta jest większa — obejmuje również prawą, bliższą część jelita, której sigmoidoskopia nie pozwala ocenić. Ma to istotne znaczenie diagnostyczne, ponieważ część zmian, zwłaszcza płaskich, umiejscawia się poza zasięgiem sigmoidoskopu i może zostać uwidoczniona dopiero w pełnym badaniu jelita grubego.
Kiedy zatem wskazuje się kolonoskopię? Zazwyczaj wykonuje się ją wtedy, gdy konieczna jest ocena całego jelita grubego — na przykład po stwierdzeniu nieprawidłowości w sigmoidoskopii lub dodatnim wyniku badania na krew utajoną w kale. Szacuje się, że pewien odsetek osób po sigmoidoskopii wymaga uzupełnienia diagnostyki kolonoskopią ze względu na zmiany w proksymalnej części jelita. W praktyce oba badania wzajemnie się uzupełniają — o wyborze metody każdorazowo decyduje lekarz, biorąc pod uwagę wskazania, objawy oraz indywidualną sytuację pacjenta.
Kiedy zaleca się wykonanie sigmoidoskopii?
Wykonanie sigmoidoskopii, zależy przede wszystkim od sytuacji klinicznej — badanie znajduje zastosowanie zarówno w profilaktyce, jak i w diagnostyce konkretnych dolegliwości. W ramach badań przesiewowych rozważa się je u osób bez objawów, szczególnie po 50. roku życia, kiedy ryzyko zmian w obrębie jelita grubego wyraźnie wzrasta. Częściej jednak bezpośrednim powodem skierowania na badanie sigmoidoskopia są konkretne objawy ze strony dolnego odcinka przewodu pokarmowego, które wymagają wyjaśnienia.
Wśród dolegliwości, przy których wskazuje się rozważenie sigmoidoskopii, wymienia się przede wszystkim:
- krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego lub obecność krwi w stolcu;
- niedokrwistość o niejasnej przyczynie, mogącą wynikać z przewlekłego, niewidocznego krwawienia;
- zmianę rytmu wypróżnień utrzymującą się dłuższy czas;
- niezamierzony spadek masy ciała;
- utrzymujące się dolegliwości bólowe w obrębie podbrzusza lub okolicy odbytu.
Warto podkreślić, że żaden z wymienionych objawów nie przesądza samodzielnie o rozpoznaniu — może mieć on różne, często łagodne przyczyny. Ich wystąpienie stanowi jednak sygnał, że badanie jelita grubego metodą sigmoidoskopii bywa zasadne, by ustalić źródło dolegliwości. O tym, kiedy i jakie badanie wykonać, każdorazowo decyduje lekarz, biorąc pod uwagę całość obrazu klinicznego, wiek pacjenta oraz ewentualne czynniki ryzyka. Dlatego w razie niepokojących objawów warto skonsultować się ze specjalistą, który oceni, czy sigmoidoskopia jest w danym przypadku odpowiednim krokiem diagnostycznym.
Jak wygląda przygotowanie do sigmoidoskopii?
Właściwe przygotowanie do sigmoidoskopii ma bezpośredni wpływ na jakość i wiarygodność badania — im lepiej oczyszczony jest końcowy odcinek jelita, tym dokładniej lekarz może ocenić błonę śluzową esicy i odbytnicy. W odróżnieniu od kolonoskopii sigmoidoskopia obejmuje krótszy odcinek jelita grubego, dlatego jej przygotowanie jest zazwyczaj mniej obciążające i nie wymaga tak intensywnego oczyszczania,
Zastanawiając się, jak się przygotować do sigmoidoskopii, warto wiedzieć, że proces ten opiera się na kilku ogólnych zasadach. Najczęściej obejmuje on oczyszczenie końcowego odcinka jelita, zazwyczaj za pomocą wlewki doodbytniczej wykonywanej przed badaniem, oraz stosowanie się do zaleceń dietetycznych przekazanych przez lekarza — dotyczą one najczęściej lekkostrawnych posiłków w dniu poprzedzającym badanie. Istotne bywa również odpowiednie nawodnienie organizmu oraz poinformowanie lekarza o przyjmowanych lekach i chorobach przewlekłych, co może wpływać na sposób przygotowania.
Należy podkreślić, że szczegółowy sposób przygotowania do badania sigmoidoskopia ustala placówka wykonująca badanie, a wskazówki mogą się różnić w zależności od ośrodka i indywidualnej sytuacji pacjenta. Z tego względu zawsze warto stosować się do instrukcji otrzymanej wraz ze skierowaniem lub podczas rejestracji. W razie wątpliwości — na przykład dotyczących przyjmowanych leków czy chorób współistniejących — najlepiej skonsultować je z lekarzem, który dostosuje zalecenia do konkretnego przypadku. Dobrze przeprowadzone przygotowanie nie tylko zwiększa dokładność badania, lecz także pozwala uniknąć konieczności jego powtórzenia.
Jakie choroby wykrywa sigmoidoskopia?
Zakres tego, jakie choroby wykrywa sigmoidoskopia, wynika bezpośrednio z obszaru, który badanie obejmuje — czyli esicy i odbytnicy. To właśnie w tym końcowym odcinku jelita grubego umiejscawia się znaczna część zmian wymagających diagnostyki, dlatego badanie jelita grubego metodą sigmoidoskopii odgrywa istotną rolę w ich wczesnym rozpoznawaniu. Ocena błony śluzowej pod powiększeniem, a w razie potrzeby pobranie wycinków, pozwala nie tylko uwidocznić nieprawidłowości, lecz także ukierunkować dalsze postępowanie.
Choroby i zmiany, które może wykryć sigmoidoskopia, to między innymi:
- polipy, w tym gruczolaki uznawane za stany przedrakowe, z których w większości przypadków rozwija się rak jelita grubego;
- wczesne postacie raka umiejscowionego w końcowym odcinku jelita grubego, gdzie lokalizuje się istotny odsetek nowotworów tego narządu;
- zmiany zapalne błony śluzowej, mogące towarzyszyć chorobom zapalnym jelita;
- źródła krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego, takie jak zmiany naczyniowe czy owrzodzenia.
Trzeba jednak pamiętać, że badanie obejmuje wyłącznie końcowy odcinek jelita grubego, dlatego nie pozwala wykryć zmian umiejscowionych w jego bliższych częściach — te wymagają oceny w kolonoskopii. Wczesne rozpoznanie i usunięcie zmian przedrakowych ma przy tym znaczenie profilaktyczne, ponieważ przemiana łagodnego gruczolaka w postać złośliwą jest zazwyczaj procesem wieloletnim. Ostateczne rozpoznanie zawsze ustala lekarz na podstawie obrazu endoskopowego oraz wyniku badania histopatologicznego, dlatego interpretację wyniku sigmoidoskopii najlepiej powierzyć specjaliście.
Źródła:
C. W. Ko, V. P. Doria-Rose, M. J. Barrett, A. Kamineni, L. Enewold, N. S. Weiss, Screening colonoscopy and flexible sigmoidoscopy for reduction of colorectal cancer incidence: A case-control study (2019). Dostęp: 15.06.2026
J. Gil, S. Wojtuń, Diagnostyka endoskopowa raka jelita grubego (2006). Dostęp: 15.06.2026
R. Stec, Badania przesiewowe w raku jelita grubego (2006). Dostęp: 15.06.2026
