Stomia – co to jest i jak przebiega wyłonienie stomii?
Zabieg polega na rozcięciu powłok brzusznych, wyprowadzeniu zachowanego odcinka jelita poza jamę brzuszną, wywinięciu śluzówki i przyszyciu jej do skóry. Powstaje ujście, przez które treść jelitowa trafia do worka stomijnego.
Jak wygląda stomia?
Sama stomia ma kolor różowy lub czerwony, przypomina wewnętrzną stronę policzka i jest wilgotna. Nie jest unerwiona czuciowo, więc jej dotykanie nie powoduje bólu. Po operacji bywa obrzęknięta, z czasem się zmniejsza. Nie ma zwieracza, więc wydalanie przebiega niezależnie od woli pacjenta.
Ze względu na budowę wyróżnia się stomię jednolufową, w której ujście przewodu pokarmowego kończy się na powłokach brzucha, oraz stomię dwulufową, gdzie jeden otwór jest końcowym odcinkiem jelita, a drugi prowadzi do pozostawionej części. Stomia stała pozostaje na zawsze, a stomia czasowa wyłaniana jest wtedy, gdy jest szansa na przywrócenie fizjologicznej drogi wydalania.
Rodzaje stomii – kolostomia, ileostomia, urostomia
Rodzaje stomii jelitowych i moczowej różnią się odcinkiem, lokalizacją i charakterem wydzieliny, a to przekłada się na pielęgnację i dietę.
| Cecha | Kolostomia | Ileostomia | Urostomia |
| Odcinek | jelito grube | jelito cienkie (kręte) | drogi moczowe, przez fragment jelita cienkiego |
| Umiejscowienie | zwykle po lewej stronie brzucha | zwykle po prawej stronie brzucha | zwykle po prawej stronie |
| Wydalana treść | stolec uformowany lub półpłynny | treść półpłynna, bogata w enzymy trawienne | mocz, w sposób ciągły |
| Częsta przyczyna | nowotwór jelita grubego | usunięcie całego jelita grubego, choroby zapalne jelit | usunięcie pęcherza moczowego |
Ileostomia wystaje zwykle 2–4 cm ponad powierzchnię skóry — to celowe, bo drażniąca treść trafia wtedy prosto do worka. Kolostomia jest niższa, około 0,5–1,5 cm.
Najczęstsze wskazania do wyłonienia stomii
Przyczyny wyłonienia stomii dzieli się na pilne i planowe. O decyzji przesądza rozpoznanie i lokalizacja choroby podstawowej, rodzaj operacji, poziom zaawansowania zapalenia otrzewnej i stan ogólny pacjenta.
Do najczęstszych należą:
- nowotwór jelita grubego, czyli najczęstsza pojedyncza przyczyna,
- nieswoiste choroby zapalne jelit, w tym choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
- niedrożność jelit i powikłana choroba uchyłkowa,
- perforacja jelita oraz niedokrwienie prowadzące do zapalenia otrzewnej,
- urazy jamy brzusznej i powikłania pooperacyjne,
- rak pęcherza moczowego i inne poważne schorzenia układu moczowego — przy urostomii.
W Polsce wykonuje się rocznie około 7 tysięcy takich zabiegów.
Codzienna pielęgnacja stomii
Właściwa pielęgnacja skóry decyduje o tym, czy sprzęt stomijny trzyma się szczelnie i czy nie dojdzie do powikłań. Zasady są proste:
- Skóra wokół stomii powinna być czysta i sucha: myjemy ją letnią wodą z delikatnym środkiem o neutralnym pH i dokładnie osuszamy.
- Nie stosujemy preparatów z alkoholem ani kosmetyków natłuszczających: pierwsze podrażniają skórę, drugie uniemożliwiają przyklejenie sprzętu.
- Otwór w płytce dopasowujemy do średnicy stomii z zapasem 1–2 mm. Zbyt duży odsłania skórę na treść jelitową, zbyt mały uciska jelito.
- Częstotliwość wymiany zależy od sprzętu: worek jednoczęściowy zmienia się lub opróżnia częściej, płytkę w systemie dwuczęściowym zwykle co kilka dni.
- Owłosienie w okolicy stomii usuwamy delikatnie, bez golenia „na gładko”.
Skóra wokół stomii powinna wyglądać tak samo, jak po drugiej stronie brzucha. Zaczerwienienie, sączenie, ból lub zmiana wyglądu stomii wymagają kontaktu z lekarzem lub pielęgniarką stomijną. Do powikłań wczesnych należą martwica stomii i zakażenia, do późnych — przepuklina okołostomijna i zwężenie stomii.
Dieta przy stomii – ogólne zasady
Stomia nie jest wskazaniem do restrykcyjnej diety. Podstawą jest urozmaicone, regularne żywienie chorych: kilka posiłków dziennie o stałych porach, jedzonych powoli i dokładnie przeżuwanych, oraz około 2 litrów płynów na dobę.
Nowe produkty warto wprowadzać pojedynczo i obserwować reakcję. Tolerancja jest indywidualna, a lista „zakazanych” pokarmów krążąca w sieci bywa szersza, niż to konieczne. Powszechnie ogranicza się napoje gazowane i alkohol oraz warzywa gazotwórcze, takie jak kapusta, fasola czy cebula.
Dieta przy kolostomii
Jelito grube zostaje zachowane, stolec jest częściowo uformowany, a zalecenia są najbliższe zwykłemu zdrowemu odżywianiu. Cel to regularność wypróżnień i ograniczenie gazów o nieprzyjemnym zapachu; pomagają jogurt naturalny, kefir i maślanka. Przy zaparciach zwiększa się podaż błonnika i płynów jednocześnie — sam błonnik bez wody nasila problem.
Dieta przy ileostomii
Tu zasady są inne, bo brak jelita grubego oznacza utratę narządu wchłaniającego wodę i elektrolity. Przez ileostomię może odchodzić nawet około litra półpłynnej treści na dobę, dlatego kluczowe są nawodnienie i podaż sodu, a przy biegunce ryzyko odwodnienia rośnie szybko.
Druga różnica to ryzyko zablokowania stomii przez niedokładnie strawione włókna. Ostrożności, wymagają orzechy, grzyby, kukurydza, seler, ananas, kokos, skórki owoców i suszone owoce. Nie trzeba ich eliminować — należy pamiętać o drobnym krojeniu i dokładnym przeżuwaniu. Po resekcji jelita cienkiego kontroluje się też witaminę B12.
Dieta przy urostomii
Trawienie przebiega normalnie, więc zalecenia dotyczą głównie płynów: pijemy więcej, by mocz był rozcieńczony. Ogranicza się produkty nasilające jego zapach, na przykład szparagi. Uwagi o gazach i konsystencji stolca tu nie obowiązują.
Przykładowy jadłospis
Poniżej przykładowa dieta na jeden dzień — nie jest to plan leczniczy ani dieta dla konkretnej osoby.
| Posiłek | Propozycja |
| Śniadanie | owsianka na wodzie z bananem i masłem orzechowym |
| II śniadanie | jogurt naturalny z musem jabłkowym |
| Obiad | duszona pierś z kurczaka, ziemniaki, gotowana marchew |
| Podwieczorek | pieczywo pszenne z pastą jajeczną |
| Kolacja | kremowa zupa dyniowa z grzankami |
Rodzaj stomii, przebieg choroby podstawowej i indywidualna tolerancja zmieniają te zalecenia, dlatego jadłospis warto ustalić z dietetykiem.
Jeśli chorujesz na chorobę Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego, opieka gastroenterologiczna ma znaczenie zarówno przed ewentualnym zabiegiem, jak i po nim — pozwala kontrolować aktywność choroby oraz planować leczenie.
Źródła:
Z. Banaszkiewicz, M. T. Szewczyk, K. Cierzniakowska, A. Jawień, Jakość życia osób ze stomią jelitową (2007), Współczesna Onkologia, 11(1), 17-25., Data dostępu: 13.08.2026r.
K. Cierzniakowska, E. Kozłowska, M. T. Szewczyk, Z. Banaszkiewicz, H. Szymańska, Jakość życia pacjentów z wyłonioną stomią jelitową (2013), Pielęgniarstwo Chirurgiczne i Angiologiczne, 4, 142-147., Data dostępu: 13.08.2026r.
L. Pachocka, A. Urbanik, Stomia jelitowa – epidemiologia, rys historyczny, zasady wyłaniania i rodzaje stomii jelitowych (2014), Problemy Higieny i Epidemiologii, 95(3), 586-590., Data dostępu: 13.08.2026r.
