Remisja w WZJG – czym jest i jak długo może trwać?

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – co to jest?

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) należy do grupy nieswoistych chorób zapalnych jelit. Jest to schorzenie przewlekłe, o nie w pełni poznanej przyczynie, w którym proces zapalny obejmuje przede wszystkim błonę śluzową jelita grubego. Zmiany chorobowe rozpoczynają się zazwyczaj w odbytnicy i mogą szerzyć się w sposób ciągły w kierunku dalszych odcinków jelita, niekiedy zajmując całą jego długość.

Odpowiedź na pytanie, czym jest WZJG, wiąże się nieodłącznie z jego zmiennym przebiegiem. Chorobę cechują naprzemienne okresy zaostrzeń, czyli nasilenia dolegliwości, oraz remisji, w których objawy ustępują lub całkowicie zanikają. Taki falujący charakter sprawia, że wrzodziejące zapalenie jelit wymaga stałej opieki i regularnego monitorowania, nawet w okresach dobrego samopoczucia.

Warto zaznaczyć, że zapadalność na wrzodziejące zapalenie jelita grubego wykazuje tendencję wzrostową, zwłaszcza w krajach zurbanizowanych. Objawy choroby mogą pojawić się w każdym wieku, choć obserwuje się dwa szczyty zachorowań: między 15. a 30. oraz między 55. a 65. rokiem życia. W Polsce w 2020 roku na WZJG chorowało około 74 000 osób. Ze względu na przewlekły i postępujący przebieg schorzenie to wymaga podejścia wielodyscyplinarnego, opartego na współpracy gastroenterologa, lekarza rodzinnego oraz, w zależności od potrzeb, specjalistów innych dziedzin, psychologa czy dietetyka.

Czym jest remisja w WZJG i ile może trwać?

Remisja w WZJG to okres, w którym choroba się wycisza, a objawy zgłaszane przez pacjenta ustępują lub całkowicie zanikają. Mówiąc najprościej, jest to stan nieobecności czynnych oznak choroby. W praktyce klinicznej za remisję kliniczną przyjmuje się zazwyczaj sytuację, w której pacjent oddaje do trzech wypróżnień na dobę, bez domieszki krwi w stolcu. Osiągnięcie i utrzymanie tego stanu stanowi jeden z podstawowych celów leczenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.

Warto podkreślić, że pojęcie remisji jest szersze, niż mogłoby się wydawać, i obejmuje kilka poziomów oceny — od ustąpienia dolegliwości odczuwanych przez chorego po wygojenie zmian widocznych w badaniach. Poszczególne rodzaje remisji zostaną omówione w dalszej części artykułu, tutaj zaś warto zapamiętać, że im głębsza remisja, tym większa szansa na trwałą stabilizację choroby.

Trudno jednoznacznie określić, ile trwa remisja w WZJG, ponieważ jej długość jest kwestią indywidualną. U części pacjentów utrzymuje się ona miesiącami, a nawet latami, u innych bywa krótsza i zostaje przerwana przez zaostrzenie. O nawrocie choroby mówi się wtedy, gdy u osoby pozostającej w remisji ponownie pojawiają się objawy aktywnego wrzodziejącego zapalenia jelit; za wczesne zaostrzenie przyjmuje się nawrót w ciągu trzech miesięcy od uzyskania remisji. Na czas trwania remisji wpływa wiele czynników, między innymi zasięg zmian zapalnych, dotychczasowy przebieg choroby oraz systematyczność leczenia podtrzymującego, dlatego tak duże znaczenie ma stała współpraca z lekarzem prowadzącym.

WZJG – objawy w fazie aktywnej i w remisji

Objawy WZJG zależą przede wszystkim od tego, w jakiej fazie znajduje się choroba. W okresie zaostrzenia proces zapalny w jelicie grubym nasila się, co przekłada się na wyraźne, często uciążliwe dolegliwości. W fazie remisji objawy ustępują lub zanikają, a pacjent zazwyczaj wraca do zwyczajnego funkcjonowania. Rozpoznanie momentu, w którym dolegliwości zaczynają narastać, ma duże znaczenie, ponieważ pozwala odpowiednio wcześnie zareagować.

Do najczęstszych objawów wrzodziejącego zapalenia jelit w fazie aktywnej zalicza się:

• biegunkę, często z domieszką świeżej krwi w stolcu — jest to objaw typowy dla WZJG;
• parcia naglące oraz uczucie niepełnego wypróżnienia;
• ból brzucha i dyskomfort w jamie brzusznej;
• spadek masy ciała oraz podwyższoną temperaturę ciała;
• ogólne osłabienie i pogorszenie samopoczucia.

Wrzodziejącemu zapaleniu jelita grubego mogą towarzyszyć również objawy pozajelitowe, dotyczące między innymi stawów, oczu czy skóry. W fazie remisji obraz jest odmienny — dolegliwości takie jak biegunka czy krwawienie z jelita grubego zazwyczaj ustępują, a rytm wypróżnień się normalizuje. Należy jednak pamiętać, że brak objawów nie zawsze oznacza pełne wygojenie błony śluzowej jelita, dlatego nawet w okresie dobrego samopoczucia zaleca się kontynuowanie leczenia i regularne kontrole u specjalisty. Ustąpienie dolegliwości warto traktować jako sygnał poprawy, a nie jako podstawę do samodzielnego przerwania terapii.

Rodzaje remisji – kliniczna, endoskopowa i histologiczna

W przebiegu WZJG remisję można oceniać na kilku poziomach, a każdy z nich mówi coś innego o rzeczywistym stanie jelita. Rozróżnienie to ma znaczenie praktyczne, ponieważ ustąpienie dolegliwości odczuwanych przez pacjenta nie zawsze idzie w parze z całkowitym wygojeniem błony śluzowej. Wyróżnia się przede wszystkim remisję kliniczną, endoskopową i histologiczną.

Remisja kliniczna oznacza ustąpienie objawów zgłaszanych przez chorego — przede wszystkim brak krwi w stolcu oraz normalizację rytmu wypróżnień. Jest to poziom, który pacjent odczuwa najwyraźniej, ponieważ wiąże się z powrotem do zwyczajnego funkcjonowania. Nie zawsze jednak odzwierciedla on pełny obraz choroby, dlatego w ocenie remisji uwzględnia się także badania dodatkowe.

Remisja endoskopowa odnosi się do obrazu błony śluzowej jelita ocenianego podczas badania endoskopowego. O tym poziomie mówi się wtedy, gdy widoczne wcześniej zmiany zapalne ulegają wygojeniu. Połączenie remisji klinicznej i endoskopowej określa się mianem remisji głębokiej, która przyjmowana jest za pożądany cel leczenia. Wskazuje się, że wygojenie błony śluzowej wiąże się z mniejszym ryzykiem nawrotu choroby w przyszłości.

Remisja histologiczna to najgłębszy poziom oceny, w którym ustąpienie cech zapalenia potwierdza się w badaniu mikroskopowym wycinków pobranych z jelita. Oznacza ona brak aktywnego procesu zapalnego również na poziomie tkankowym, niewidocznym gołym okiem podczas endoskopii. Osiągnięcie tego stanu bywa uznawane za korzystny sygnał rokowniczy, choć decyzję o tym, do jakiego poziomu remisji dążyć u konkretnego pacjenta, zawsze podejmuje lekarz prowadzący, uwzględniając indywidualny przebieg choroby.

Remisja WZJG – leczenie i dieta

Leczenie w okresie remisji WZJG ma jeden nadrzędny cel — utrzymanie osiągniętego wyciszenia choroby i zapobieganie nawrotom. W terapii wrzodziejącego zapalenia jelita grubego wyróżnia się dwa etapy: indukcję remisji, czyli doprowadzenie do ustąpienia objawów w okresie zaostrzenia, oraz leczenie podtrzymujące, którego zadaniem jest utrwalenie remisji. To właśnie systematyczność leczenia podtrzymującego w dużej mierze decyduje o tym, jak długo remisja się utrzyma.

Dobór terapii zależy od zasięgu i nasilenia zmian zapalnych, dotychczasowego przebiegu choroby oraz obecności czynników ryzyka niekorzystnego przebiegu. W wielu przypadkach w leczeniu podtrzymującym stosuje się mesalazynę, natomiast w okresach zaostrzeń wykorzystuje się dodatkowo steroidy, które służą wyłącznie do wywołania remisji i nie są zalecane w terapii podtrzymującej. U pacjentów, u których takie postępowanie okazuje się niewystarczające lub występują czynniki niekorzystnego przebiegu, rozważa się leki immunosupresyjne oraz leczenie ukierunkowane molekularnie. Do tej grupy zalicza się leczenie biologiczne WZJG, w Polsce najszerzej dostępne w ramach programu lekowego, oraz nowsze leki małocząsteczkowe. Wybór konkretnej metody jest decyzją specjalisty, podejmowaną indywidualnie dla każdego chorego, dlatego w tym miejscu warto jedynie zaznaczyć, że możliwości terapeutyczne są dziś szerokie.

Osobnym, często poruszanym przez pacjentów zagadnieniem jest dieta w WZJG. Nie istnieje jeden uniwersalny sposób żywienia, który sprawdziłby się u każdego chorego, a zalecenia dietetyczne warto ustalać indywidualnie, najlepiej we współpracy z dietetykiem klinicznym. Prawidłowy stan odżywienia ma istotne znaczenie, ponieważ wpływa na przebieg choroby oraz skuteczność i bezpieczeństwo leczenia. W okresie remisji dieta zazwyczaj bywa mniej restrykcyjna niż w trakcie zaostrzenia, jednak jej ostateczny kształt zależy od indywidualnej tolerancji pacjenta i chorób współistniejących. Dieta stanowi element wspierający terapię, nie zaś jej zamiennik — decyzje dotyczące leczenia wrzodziejącego zapalenia jelit zawsze pozostają w gestii lekarza prowadzącego.

Źródła:

M. Gawron-Kiszka, M. Hartleb, Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – jak rozpoznawać i leczyć według aktualnych wytycznych? (2023). Dostęp: 25.06.2026

P. Eder, M. Łodyga, M. Gawron-Kiszka, A. Dobrowolska, M. Gonciarz, M. Hartleb, M. Kłopocka, E. Małecka-Wojciesko, P. Radwan, J. Reguła, E. Zagórowicz, T. Banasiewicz, M. Durlik, G. Rydzewska, Guidelines for the management of ulcerative colitis. Recommendations of the Polish Society of Gastroenterology and the Polish National Consultant in Gastroenterology (2023). Dostęp: 25.06.2026