Co to jest test ureazowy?

Test ureazowy to badanie diagnostyczne służące do wykrywania obecności bakterii Helicobacter pylori w błonie śluzowej żołądka. Jego działanie opiera się na unikalnej właściwości tej bakterii – produkcji enzymu zwanego ureazą. Ureaza rozkłada mocznik do amoniaku i dwutlenku węgla, co pozwala na pośrednie potwierdzenie zakażenia.

W praktyce klinicznej wyróżnia się dwie główne formy tego badania. Pierwsza to szybki test ureazowy (RUT – Rapid Urease Test), zwany również CLO testem – jest to badanie inwazyjne, wymagające pobrania wycinka błony śluzowej żołądka podczas gastroskopii. Druga forma to ureazowy test oddechowy (UBT), który należy do metod nieinwazyjnych i nie wymaga wykonania badania endoskopowego. Obie metody wykrywają tę samą bakterię H. pylori, ale różnią się sposobem przeprowadzenia, czułością i wskazaniami klinicznymi.

Test ureazowy na Helicobacter pylori – kiedy wykonuje się badanie?

Wskazaniem do wykonania testu ureazowego są przede wszystkim dolegliwości ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego. Lekarz może zlecić to badanie, gdy pacjent zgłasza przewlekłe bóle brzucha, nudności, uczucie pełności po posiłkach, smoliste stolce lub krew utajoną w kale. Zakażenie Helicobacter pylori jest ściśle związane z rozwojem choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka oraz zwiększa ryzyko nowotworów żołądka.

Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii dotyczącymi diagnostyki, bezwarunkowym wskazaniem do wykonania testu ureazowego i leczenia zakażenia Helicobacter pylori są:

• czynna lub przebyta choroba wrzodowa żołądka, lub dwunastnicy
• niewyjaśniona dyspepsja u pacjentów poniżej 45. roku życia bez objawów alarmowych
• chłoniak MALT żołądka
• stan po endoskopowej resekcji wczesnego raka żołądka
• pierwszy stopień pokrewieństwa z chorym na raka żołądka
• niedobór żelaza o niewyjaśnionej przyczynie u osób dorosłych

Objawy alarmowe, takie jak nagła utrata masy ciała, smoliste stolce, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego czy trudności w połykaniu, wymagają natomiast pilnej diagnostyki endoskopowej – nie należy ich bagatelizować.

Gastroskopia a test ureazowy – jak wygląda pobranie wycinka?

Test ureazowy wykonuje się w trakcie badania endoskopowego – gastroskopii. Podczas tego badania lekarz pobiera wycinki błony śluzowej żołądka – najczęściej 2 próbki z okolicy przedodźwiernikowej i 2 z trzonu żołądka. Pobrane wycinki umieszcza się w specjalnym podłożu zawierającym mocznik i wskaźnik pH (czerwień fenolową). Jeśli w badanej próbce obecna jest bakteria H. pylori, produkowana przez nią ureaza rozkłada mocznik, co powoduje zmianę barwy podłoża z żółtej na czerwoną. Wynik testu jest zazwyczaj dostępny w ciągu 1–24 godzin od wykonania badania. Test ureazowy cechuje się czułością na poziomie 85–95% i swoistością około 95%.

Przed wykonaniem testu ureazowego pacjent powinien odstawić inhibitory pompy protonowej co najmniej 7–14 dni wcześniej, a antybiotyki i sole bizmutu minimum 4 tygodnie przed badaniem. Ich przyjmowanie może bowiem prowadzić do wyników fałszywie ujemnych. Wyniki fałszywie dodatnie zdarzają się rzadziej – mogą wystąpić przy aktywnym krwawieniu z wrzodu, ponieważ obecna w soku żołądkowym krew zakłóca reakcję ureazy z mocznikiem. W takich przypadkach wskazaniem do potwierdzenia diagnozy może być uzupełniające badanie histopatologiczne pobranych wycinków błony śluzowej.

Test ureazowy jak odczytać wynik?

Dodatni wynik testu ureazowego oznacza, że w żołądku pacjenta stwierdzono obecność bakterii Helicobacter pylori i konieczne jest wdrożenie leczenia eradykacyjnego. Wynik ujemny wskazuje na brak aktywnego zakażenia.

W przypadku ureazowego testu oddechowego za wynik dodatni przyjmuje się wartość DOB (delta over baseline) powyżej 4‰ – oznacza to, że w wydychanym powietrzu wykryto podwyższony poziom znakowanego dwutlenku węgla, będącego produktem rozkładu mocznika przez ureazę bakterii H. pylori.

Warto wiedzieć, że żaden pojedynczy test nie daje stuprocentowej pewności. W razie wątpliwości lekarz może zlecić badanie histopatologiczne lub badanie serologiczne. Europejskie wytyczne jako diagnostyczny złoty standard zalecają przeprowadzenie co najmniej 2 różnych testów. Ureazowy test oddechowy pozostaje najdokładniejszą metodą nieinwazyjną, osiągając czułość i swoistość na poziomie 95–97%. Jego dodatkową zaletą jest możliwość oceny skuteczności terapii eradykacyjnej – badanie kontrolne powinno być wykonane nie wcześniej niż 4 tygodnie po zakończeniu leczenia.

Metody leczenia zakażenia helicobacter pylori

Dodatni wynik testu ureazowego jest wskazaniem do niezwłocznego rozpoczęcia leczenia zakażenia Helicobacter pylori. Celem terapii jest całkowite wyeliminowanie bakterii z organizmu, co zmniejsza ryzyko nawrotu choroby wrzodowej i znacząco obniża ryzyko rozwoju raka żołądka.

Standardowe leczenie zakażenia Helicobacter pylori opiera się na terapii potrójnej – inhibitorze pompy protonowej (IPP) w połączeniu z dwoma antybiotykami: najczęściej amoksycyliną i clarithromycinum lub metronidazolum. Kuracja trwa zazwyczaj 7–14 dni. W Polsce, ze względu na rosnącą oporność bakterii na klarytromycynę, coraz częściej stosuje się 14-dniowy schemat leczenia z metronidazolum. W przypadku niepowodzenia pierwszej linii terapii wdrażane jest leczenie drugiego rzutu – poczwórna terapia z solami bizmutu. Skuteczność eradykacji powinna być zawsze potwierdzona testem kontrolnym, najlepiej ureazowym testem oddechowym lub antygenowym testem kałowym.

Jeśli od dłuższego czasu odczuwasz dolegliwości żołądkowe i chcesz sprawdzić, czy ich przyczyną jest zakażenie Helicobacter pylori, warto umówić się na konsultację gastroenterologiczną.