Wrzody żołądka przyczyny – Helicobacter pylori, leki czy stres

Wrzód żołądka to ograniczony ubytek tkankowy obejmujący błonę śluzową żołądka, a w głębszych stadiach również kolejne warstwy ściany żołądka. Powstaje wtedy, gdy zostaje zachwiana równowaga między czynnikami ochronnymi błony śluzowej a agresywnym działaniem kwasu solnego i enzymów trawiennych.

Główną przyczyną choroby wrzodowej żołądka jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori, które odpowiada za około 80% przypadków tego schorzenia. Bakteria zasiedla błonę śluzową żołądka, wywołuje stan zapalny i stopniowo niszczy mechanizmy ochronne śluzówki. Infekcja Helicobacter pylori przenoszona jest drogą pokarmową i może przebiegać przez lata bez wyraźnych objawów.

Drugą w kolejności przyczyną wrzodów żołądka i dwunastnicy jest przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych. NLPZ, takie jak ibuprofen, naproksen czy kwas acetylosalicylowy, hamują produkcję prostaglandyn odpowiedzialnych za ochronę śluzówki żołądka. Co istotne, w 40–60% przypadków wrzody wywołane NLPZ mają przebieg bezobjawowy, a pierwszym sygnałem jest dopiero krwawienie lub perforacja.

Wśród czynników nasilających chorobę wrzodową wymienia się również palenie papierosów, nadmierne spożycie alkoholu, przewlekły stres i napięcie nerwowe. Nie są one bezpośrednią przyczyną choroby, jednak osłabiają odpornością błony śluzowej żołądka, sprzyjają rozwojowi zakażenia helicobacter i utrudniają leczenie. Ryzyko wzrasta także przy predyspozycjach genetycznych oraz diecie bogatej w ostre przyprawy i potrawy smażone.

Wrzód żołądka objawy – jak rozpoznać pierwsze sygnały choroby?

Najbardziej charakterystycznym objawem wrzodów żołądka jest ból w górnej części brzucha, pojawiający się wkrótce po spożyciu pokarmu – tzw. ból wczesny. Wrzody dwunastnicy dają nieco inny obraz kliniczny: bóle głodowe występują na czczo lub w nocy i ustępują po zjedzeniu posiłku.

Poza bólami objawy choroby wrzodowej obejmują nudności, odbijanie, zgagę, wymioty kwaśną treścią, wzdęcia i nieregularne wypróżnienia. Warto pamiętać, że w 5–30% przypadków choroba wrzodowa żołądka ma przebieg bezobjawowy.

Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy alarmowe, które mogą świadczyć o poważnych powikłaniach wrzodów żołądka:

• smoliste stolce lub wymioty krwią – sygnał krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego wymagający natychmiastowej pomocy lekarskiej
• nagły, bardzo silny ból w nadbrzuszu – może świadczyć o perforacji ściany żołądka
• postępujący spadek masy ciała i nasilające się trudności w połykaniu – wymagają pilnej diagnostyki endoskopowej
• narastająca niedokrwistość – może być pierwszym objawem przewlekłego krwawienia z wrzodu

Diagnostyka wrzodów żołądka – kiedy konieczna jest gastroskopia?

Podstawowym badaniem pozwalającym wykryć wrzody żołądka jest gastroskopia – endoskopowe badanie górnego odcinka przewodu pokarmowego. Lekarz ocenia stan błony śluzowej, lokalizację i charakter owrzodzeń, a w razie potrzeby pobiera wycinek błony śluzowej do badania histologicznego, które pozwala wykluczyć proces nowotworowy i potwierdzić obecność bakterii Helicobacter pylori.

Gastroskopia jest bezwzględnie wskazana u wszystkich pacjentów powyżej 45. roku życia z dolegliwościami dyspeptycznymi oraz u osób młodszych, gdy pojawią się objawy alarmowe. U młodszych pacjentów bez objawów alarmowych lekarz może zaproponować nieinwazyjną diagnostykę –test oddechowy lub testy serologiczne. Test oddechowy charakteryzuje się wysoką czułością i swoistością i jest też rekomendowany do oceny skuteczności terapii eradykacyjnej Helicobacter pylori.

Jak leczyć wrzody żołądka?

Leczenie wrzodów żołądka zależy od ich przyczyny. Gdy potwierdzone zostanie zakażenie Helicobacter pylori, podstawą leczenia farmakologicznego jest terapia eradykacyjna – najczęściej schemat potrójny obejmujący inhibitory pompy protonowej w połączeniu z dwoma antybiotykami przez 7–14 dni. Skuteczność eradykacji powinna być potwierdzona testem kontrolnym nie wcześniej niż 4 tygodnie po zakończeniu leczenia.

Jeśli przyczyną choroby wrzodowej jest przyjmowanie niektórych leków, kluczowym elementem terapii jest odstawienie lub ograniczenie NLPZ oraz zastosowanie inhibitorów pompy protonowej przez cały czas ich stosowania. W przypadku powikłań, takich jak krwawienie z wrzodu opuszki dwunastnicy lub żołądka, konieczne może być endoskopowe tamowanie krwawienia, a niekiedy interwencja chirurgiczna.Leczeniu farmakologicznemu powinna towarzyszyć zmiana nawyków żywieniowych oraz zaprzestanie palenia papierosów i ograniczenie spożycia alkoholu. Choroba wrzodowa ma charakter przewlekły – bez przestrzegania zaleceń ryzyko nawrotu jest wysokie.

Dieta na wrzody żołądka – co jeść, a czego unikać?

Odpowiednia dieta jest ważnym elementem wspomagającym leczenie wrzodów żołądka. Jej celem jest ograniczenie wydzielania soku żołądkowego i ochrona błony śluzowej. Zaleca się spożywanie 5–6 małych posiłków co 2–3 godziny, regularnie i bez pośpiechu.

Produkty i nawyki, których należy unikać:

• mocna kawa, herbata, alkohol, napoje gazowane i kakao – pobudzają wydzielanie kwasu żołądkowego
• potrawy smażone, wędzone i pieczone – zastąp je potrawami gotowanymi na parze lub duszonymi bez tłuszczu
• ostre przyprawy, buliony i wywary mięsne – drażnią błonę śluzową żołądka
• świeże pieczywo i grube kasze – zalegają w żołądku i nasilają dolegliwości
• warzywa i owoce surowe – lepiej spożywać je w postaci gotowanej lub rozcieńczonych soków

Warto natomiast zadbać o odpowiednią podaż białka pełnowartościowego, które neutralizuje kwas solny, oraz witaminy C, która hamuje wzrost H. pylori i wspiera regenerację błony śluzowej. Korzystną rolę odgrywają też probiotyki, które zwiększają tolerancję terapii eradykacyjnej i pomagają zapobiegać nawrotom choroby wrzodowej.

Jeśli odczuwasz przewlekłe bóle brzucha, zgagę lub niepokojące objawy ze strony układu pokarmowego, nie zwlekaj z diagnostyką.